คำศัพท์การเงินที่ควรรู้

วิธีแบ่งรายได้หลังหักภาษีเป็น 3 ส่วน: 50% สำหรับสิ่งจำเป็น 30% สำหรับสิ่งที่อยากได้ และ 20% สำหรับเงินออมและการลงทุน เป็นกรอบเริ่มต้นที่ปรับสัดส่วนให้เข้ากับชีวิตจริงได้

เงินสดที่กันไว้ใช้ยามเหตุไม่คาดฝัน เช่น ตกงานหรือเจ็บป่วย โดยทั่วไปแนะนำให้มีราว 3–6 เท่าของค่าใช้จ่ายจำเป็นต่อเดือน เก็บในที่ถอนได้เร็วและเงินต้นไม่ผันผวน

การได้ดอกเบี้ยหรือผลตอบแทนจากทั้งเงินต้นและผลตอบแทนที่สะสมมาก่อนหน้า ยิ่งเวลานาน เงินยิ่งโตแบบทวีคูณ จึงเป็นเหตุผลที่การเริ่มเร็วสำคัญกว่าการเริ่มด้วยเงินก้อนใหญ่

สูตรลัดประมาณว่าเงินจะโตเป็น 2 เท่าในกี่ปี โดยเอา 72 หารด้วยอัตราผลตอบแทนต่อปี เช่น ผลตอบแทน 6% ต่อปี ใช้เวลาราว 12 ปี

ช่วงเวลาหลังกรมธรรม์เริ่มมีผล ที่บริษัทประกันยังไม่จ่ายค่ารักษาสำหรับโรคบางกลุ่ม (อุบัติเหตุมักคุ้มครองทันที) ระยะเวลาต่างกันตามแบบประกัน ควรอ่านในกรมธรรม์ก่อนซื้อ

การยกเลิกประกันชีวิตก่อนครบสัญญาแล้วรับ 'มูลค่าเงินสด' คืน ช่วงปีแรกๆ มักได้คืนน้อยกว่าเบี้ยที่จ่ายไปมาก เพราะเบี้ยส่วนหนึ่งเป็นค่าความคุ้มครองและค่าใช้จ่ายของกรมธรรม์

ประกันที่จ่ายเงินก้อนเมื่อตรวจพบโรคร้ายแรงตามเงื่อนไขกรมธรรม์ ผู้เอาประกันนำเงินไปใช้ได้อิสระ ทั้งค่ารักษาและค่าใช้จ่ายระหว่างพักฟื้น

ตัวเลขที่ใช้คำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ได้จากเงินได้ทั้งปี หักค่าใช้จ่าย แล้วหักค่าลดหย่อน จากนั้นจึงนำไปคิดตามอัตราภาษีขั้นบันได

กองทุนรวมเพื่อการเลี้ยงชีพ ใช้ลดหย่อนภาษีได้ตามสัดส่วนของเงินได้และอยู่ในเพดานรวมกลุ่มเกษียณ แลกกับเงื่อนไขซื้อต่อเนื่อง (เว้นได้ไม่เกิน 1 ปีติดกัน) และถือครบ 5 ปีเต็มจนอายุ 55 ปี

กองทุนรวมเพื่อความยั่งยืนที่ใช้ลดหย่อนภาษีได้ แยกจากเพดานกลุ่มเกษียณ ต้องถือครบตามระยะเวลาที่กำหนด สัดส่วน เพดาน และระยะถือครองถูกปรับมาแล้วหลายครั้ง จึงควรเช็กเงื่อนไขของปีล่าสุดก่อนซื้อ

เงินรายเดือนตลอดชีวิตสำหรับผู้ประกันตนที่อายุ 55 ปีขึ้นไปและจ่ายเงินสมทบครบ 180 เดือน คำนวณจาก 20% ของค่าจ้างเฉลี่ย 60 เดือนสุดท้าย บวกเพิ่ม 1.5% ทุก 12 เดือนที่จ่ายเกิน ถ้าไม่ครบ 180 เดือนจะได้เป็นบำเหน็จก้อนเดียว

การแบ่งเงินลงทุนไปในสินทรัพย์หลายประเภท เช่น หุ้น ตราสารหนี้ เงินสด และทางเลือก ตามเป้าหมายและความเสี่ยงที่รับได้ งานวิจัยคลาสสิกพบว่าสัดส่วนนี้อธิบายความผันผวนของผลตอบแทนพอร์ตได้มากที่สุด

การปรับสัดส่วนพอร์ตกลับไปตามแผนเมื่อราคาสินทรัพย์ขยับจนสัดส่วนเพี้ยน เช่น ขายส่วนที่ขึ้นมากไปเติมส่วนที่ลดลง ช่วยคุมความเสี่ยงให้อยู่ในระดับที่ตั้งใจ

การลงทุนด้วยเงินเท่าๆ กันเป็นงวดสม่ำเสมอโดยไม่สนจังหวะตลาด ช่วงราคาต่ำจะได้หน่วยมาก ช่วงราคาสูงได้หน่วยน้อย ช่วยลดแรงกดดันเรื่องการจับจังหวะ

ช่องว่างระหว่างผลตอบแทนของกองทุนกับผลตอบแทนที่นักลงทุนได้จริง ซึ่งเกิดจากการซื้อขายตามอารมณ์ เช่น ซื้อตอนแพงและขายตอนตลาดตก

การรวมเงินของผู้ลงทุนหลายคนให้ บลจ. นำไปลงทุนตามนโยบายที่ระบุในหนังสือชี้ชวน ผู้ลงทุนถือ 'หน่วยลงทุน' และมูลค่าขึ้นลงตามสินทรัพย์ที่กองทุนถืออยู่

มูลค่าทรัพย์สินสุทธิของกองทุนหารด้วยจำนวนหน่วยลงทุน ใช้เป็นราคาซื้อขายหน่วยลงทุนในแต่ละวัน NAV สูงหรือต่ำไม่ได้บอกว่ากองนั้นถูกหรือแพง

กองทุนที่ลงทุนในเงินฝากและตราสารหนี้ระยะสั้นมาก (ส่วนใหญ่ไม่เกิน 1 ปี) ความเสี่ยงต่ำมาก จึงนิยมใช้พักเงิน แต่ไม่ใช่เงินฝาก ไม่อยู่ในความคุ้มครองของสถาบันคุ้มครองเงินฝาก และไม่การันตีเงินต้น

สเกลของ ก.ล.ต. ที่จัดกองทุนตามประเภทสินทรัพย์: 1–2 ตลาดเงิน · 3 พันธบัตรรัฐบาล · 4 ตราสารหนี้ · 5 กองผสม · 6 หุ้น · 7 หุ้นหมวดอุตสาหกรรม · 8 สินทรัพย์ทางเลือก (และ 8+ สำหรับกองที่ซับซ้อน) กองต่างประเทศมีความเสี่ยงค่าเงินเพิ่ม

เอกสารสรุปข้อมูลสำคัญของกองทุน (หนังสือชี้ชวนส่วนสรุปข้อมูลสำคัญ) บอกนโยบาย ระดับความเสี่ยง ผลตอบแทนย้อนหลังเทียบตัวชี้วัด ค่าธรรมเนียม และสินทรัพย์ที่ถือมากที่สุด

ค่าใช้จ่ายทั้งหมดที่หักจากกองทุนเป็น % ต่อปีของมูลค่ากอง เช่น ค่าจัดการ ค่าผู้ดูแลผลประโยชน์ หักทุกวันผ่าน NAV แม้ต่างกันแค่ 1% ต่อปี ระยะยาวก็ทำให้เงินปลายทางต่างกันมาก

ดัชนีหรือเกณฑ์ที่กองทุนใช้เทียบผลงาน เช่น ดัชนีตลาดหุ้นที่กองลงทุน ถ้ากองแพ้ benchmark ต่อเนื่องหลายปี ก็เป็นสัญญาณให้ตั้งคำถาม

% ที่มูลค่าลดลงมากที่สุดจากจุดสูงสุดไปจุดต่ำสุดในช่วงเวลาหนึ่ง ใช้ดูว่าในวันที่แย่ที่สุด กองนี้เคยติดลบลึกแค่ไหน และเราทนไหวหรือเปล่า

กองทุนที่ลงทุนตามดัชนีอ้างอิงแทนการเลือกหุ้นเอง จึงมักมีค่าธรรมเนียมต่ำกว่ากองแบบบริหารเชิงรุก ผลตอบแทนใกล้เคียงดัชนี หักค่าใช้จ่ายและความคลาดเคลื่อนในการติดตาม

ราคาหุ้นหารด้วยกำไรต่อหุ้น บอกว่าตลาดยอมจ่ายกี่เท่าของกำไรต่อปี ใช้เทียบกับบริษัทในอุตสาหกรรมเดียวกันหรือกับอดีตของตัวเอง ค่าต่ำไม่ได้แปลว่าถูกเสมอ

ราคาหุ้นหารด้วยมูลค่าทางบัญชีต่อหุ้น มักใช้กับธุรกิจที่มีสินทรัพย์มาก เช่น ธนาคาร

กำไรสุทธิหารด้วยส่วนของผู้ถือหุ้น บอกว่าบริษัทใช้เงินของเจ้าของสร้างกำไรได้กี่ % ต่อปี ควรดูคู่กับหนี้สิน เพราะ ROE สูงอาจมาจากการกู้มาก

หนี้สินหารด้วยส่วนของผู้ถือหุ้น บอกว่าบริษัทพึ่งเงินกู้มากแค่ไหนเมื่อเทียบกับทุนของเจ้าของ ค่าที่เหมาะสมต่างกันตามอุตสาหกรรม

สัดส่วนกำไรที่บริษัทจ่ายเป็นเงินปันผล ถ้าจ่ายสูงเกินกำไรต่อเนื่อง อาจเป็นสัญญาณว่าปันผลระดับนั้นยั่งยืนได้ยาก

การวิเคราะห์ราคาและปริมาณซื้อขายจากกราฟ เพื่อดูแนวโน้ม จังหวะเข้าออก และวางจุดตัดขาดทุน ต่างจากการวิเคราะห์พื้นฐานที่ดูมูลค่าธุรกิจ

ตราสารที่บริษัทออกเพื่อกู้เงินจากผู้ลงทุน จ่ายดอกเบี้ยตามสัญญาและคืนเงินต้นเมื่อครบกำหนด ถ้าผู้ออกไม่ผิดนัด ความเสี่ยงหลักคือความเสี่ยงเครดิตของผู้ออก และไม่อยู่ในความคุ้มครองเงินฝาก

อันดับความน่าเชื่อถือตั้งแต่ BBB- ขึ้นไป ต่ำกว่านั้นถือเป็นกลุ่มเสี่ยงสูง (non-investment grade) อันดับนี้ช่วยประเมินโอกาสผิดนัด แต่ไม่ใช่การรับประกัน

การใช้เงินจำนวนน้อยควบคุมสินทรัพย์มูลค่ามาก เช่น ในตราสารอนุพันธ์ ทำให้ทั้งกำไรและขาดทุนขยายตัวหลายเท่า

ตราสารที่ให้สิทธิซื้อหรือขายหุ้นอ้างอิงตามเงื่อนไข มีอายุจำกัดและใช้ leverage สูง มูลค่าลดลงตามเวลาที่ผ่านไป จึงเสี่ยงสูงสำหรับมือใหม่

กองที่นำเงินไปลงทุนในอสังหาริมทรัพย์ที่สร้างรายได้ เช่น ห้าง สำนักงาน คลังสินค้า และมักจ่ายรายได้ค่าเช่าเป็นผลตอบแทน ราคาซื้อขายยังผันผวนตามตลาดและดอกเบี้ย

การที่ราคาสินค้าและบริการโดยรวมสูงขึ้นต่อเนื่อง ทำให้เงินจำนวนเดิมซื้อของได้น้อยลง ธนาคารแห่งประเทศไทยใช้กรอบเป้าหมายเงินเฟ้อ 1–3% ในการดำเนินนโยบายการเงิน

เงินเฟ้อที่ตัดราคาอาหารสดและพลังงานซึ่งผันผวนสูงออก ใช้ดูแนวโน้มราคาที่แท้จริงในระยะกลาง

อัตราดอกเบี้ยที่ธนาคารกลางใช้ส่งสัญญาณและกำกับต้นทุนเงินในระบบ เมื่อเงินเฟ้อสูงมักปรับขึ้นเพื่อชะลอการใช้จ่าย เมื่อเศรษฐกิจอ่อนแรงมักปรับลง

ตัววัดปริมาณเงินในระบบจากแคบไปกว้าง: M1 คือเงินสดในมือประชาชนรวมเงินฝากกระแสรายวัน M2 เพิ่มเงินฝากออมทรัพย์และประจำ ส่วน M3 รวมตราสารที่ใกล้เคียงเงินฝากเข้าไปอีก นิยามละเอียดต่างกันเล็กน้อยในแต่ละประเทศ

ภาวะที่ราคาสินทรัพย์พุ่งสูงเกินมูลค่าพื้นฐานมาก เพราะความคาดหวังและการเก็งกำไร จนวันหนึ่งราคาปรับลงแรง เช่น วิกฤตต้มยำกุ้งปี 2540 ของไทย

ยอดหนี้หารด้วยมูลค่าผลผลิตทางเศรษฐกิจทั้งปี ใช้เทียบภาระหนี้ระหว่างประเทศหรือระหว่างปี ทั้งหนี้สาธารณะ หนี้ครัวเรือน และหนี้รวม

การคุ้มครองเงินฝากโดยสถาบันคุ้มครองเงินฝาก (สคฝ.) ปัจจุบันคุ้มครอง 1 ล้านบาทต่อผู้ฝากต่อสถาบัน ครอบคลุมเงินฝากเท่านั้น ไม่รวมกองทุนรวม หุ้นกู้ หรือประกัน