บทที่ 04
มาตรฐานทองคำ
& วันที่สายขาด

ทำไมการตัดสินใจคืนนั้นถึงสำคัญขนาดนั้น? · จะเข้าใจได้ เราต้องย้อนกลับไปดูก่อนว่า ‘เงินผูกกับทอง’ ทำงานยังไง แล้วมันพาโลกมาถึงจุดแตกหักในคืนนั้นได้อย่างไร

คำถามที่จะไขในบทนี้: ‘ทำไมประเทศเดียวหยุดแลกทอง แล้วเงินทั้งโลกถึงเปลี่ยนตาม?’ · คำตอบซ่อนอยู่ในระบบที่ผูกเงินทุกสกุลเข้ากับดอลลาร์ และดอลลาร์ผูกกับทองอีกที — พอสายเส้นกลางขาด ทุกอย่างก็เปลี่ยนพร้อมกัน

มาตรฐานทองคำคือระบบที่ค่าเงินของประเทศ ‘ผูกกับทอง’ ในอัตราคงที่ · เช่นกำหนดว่า เงินจำนวนนี้ = ทอง 1 ออนซ์ · รัฐจะพิมพ์เงินได้เท่าที่มีทองหนุนอยู่จริงเท่านั้น · เงินทั้งระบบจึงมี ‘สมอ’ ผูกไว้กับของจริง

ยุครุ่งเรืองของมาตรฐานทองคำแบบทางการอยู่ราวทศวรรษ 1870 จนถึงสงครามโลกครั้งที่ 1 (1914) ซึ่งช่วงนั้นมหาอำนาจส่วนใหญ่ใช้ระบบนี้ · มันให้ความมั่นใจว่าเงินในมือ ‘แลกทองได้จริง’ · และรัฐจะพิมพ์เงินมั่วซั่วไม่ได้ เพราะติดเพดานทองที่มี

มาตรฐานทองคำมีทั้งด้านดีและด้านที่เป็นปัญหา · เข้าใจทั้งสองด้าน จะเห็นว่าทำไมสุดท้ายโลกถึงเลิกใช้มัน:

พูดง่ายๆ — ทองเป็นสมอที่ดีตอนทะเลสงบ แต่ตอนพายุ (วิกฤตเศรษฐกิจ/สงครามที่ต้องใช้เงินมหาศาล) สมอที่หนักเกินก็กลายเป็นตัวถ่วง · แรงกดดันนี้สะสมขึ้นเรื่อยๆ จนถึงจุดแตกหัก

ตัวอย่างที่ชัดที่สุดคือช่วงสงครามโลก · ประเทศที่ต้องใช้เงินมหาศาลไปทำสงคราม ไม่สามารถพิมพ์เงินได้เพราะติดเพดานทอง · หลายประเทศเลยจำเป็นต้อง ‘แขวน’ มาตรฐานทองคำไว้ชั่วคราวเพื่อความอยู่รอด · พอเกิดเหตุการณ์แบบนี้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า โลกก็เริ่มตั้งคำถามว่า การล่ามเงินไว้กับทองแน่นขนาดนี้ มันยังเหมาะกับโลกสมัยใหม่อยู่ไหม

หลังสงครามโลก โลกใช้ระบบที่ผูกดอลลาร์กับทอง และสกุลอื่นผูกกับดอลลาร์อีกที · แต่สหรัฐพิมพ์ดอลลาร์ออกมามากกว่าทองที่มีจริง · จนวันหนึ่ง...

เกิดอะไรขึ้น? · สหรัฐใช้เงินมหาศาลไปกับสงครามและการกระตุ้นเศรษฐกิจ เลยพิมพ์ดอลลาร์ออกมามากกว่าทองที่มีในคลังหลายเท่า · หลายประเทศเริ่มไหวตัว — ถ้าดอลลาร์มีมากกว่าทองจริง แล้วจะแลกทองคืนได้จริงหรือ? · บางประเทศ (เช่นฝรั่งเศส) จึงเริ่มทยอยขนดอลลาร์มาขอแลกทองคืนก่อนที่ทองจะหมด

ปี 1971 เมื่อทองในคลังร่อยหรอลงเรื่อยๆ ประธานาธิบดีนิกสันจึงตัดสินใจประกาศ ‘หยุดแลกดอลลาร์เป็นทอง’ · นับจากวันนั้น เงินของทั้งโลกก็ ‘ไม่มีทองหนุน’ อีกต่อไป · เงินในกระเป๋าเราทุกวันนี้ ล้วนเป็นลูกหลานของการตัดสินใจในวันนั้น

สิ่งที่น่าคิดคือ — ตอนประกาศ นิกสันบอกว่านี่เป็นมาตรการ ‘ชั่วคราว’ · แต่สุดท้ายโลกก็ไม่เคยกลับไปผูกเงินกับทองอีกเลยจนถึงวันนี้ · เรากลายเป็นคนรุ่นแรกๆ ในประวัติศาสตร์มนุษย์ ที่ใช้เงินซึ่งไม่มีทองหนุนอยู่เบื้องหลังแม้แต่นิดเดียว — และเพราะเราเกิดมาก็เจอระบบนี้อยู่แล้ว เราเลยไม่เคยรู้สึกแปลก จนแทบไม่เคยตั้งคำถามกับมัน